|
|
 |
 |
|
|
१ आदिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
1.249. अध्यायः 249
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
खाण्डववनदहनार्थं कृष्णार्जुनौप्रति अग्नेः प्रार्थना॥ 1 ॥
जनमेजयस्य अग्निकृतखाण्डवदाहप्रार्थनाकारणप्रश्नानुरोधेनवैशम्पायनेन श्वेतकिराजोपाख्यानकथनम्॥ 2 ॥
बहूनि वर्षाण्यविच्छिन्नं यजतः श्वेतकेर्यागेन श्रान्तैर्ऋत्विग्भिः पुनर्याजना नङ्गीकरणम्॥ 3 ॥
आराधितस्य शङ्करस्याज्ञया द्वादशवर्षपर्यन्तं संतताज्यधारयाऽग्नेस्तोषणम्॥ 4 ॥
पुनराराधितस्य शङ्करस्याज्ञया दुर्वाससः साहाय्येन यजतो राज्ञो मखे बहुहविर्भोजनेनाग्नेर्ग्लानिः॥ 5 ॥
तत्परिहारार्थं प्रार्थितेन ब्रह्मणा खाण्डवभक्षणविधानम्॥ 6 ॥
खाण्डवं दग्धुं सप्तकृत्वो यतितवतोऽप्यग्नेः तत्रत्यैर्गजादिसत्वैर्जलसेकेन निर्वापणम्॥ 7 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
वैशम्पायन उवाच। 1-249-0x(1317)(10820)
सोऽब्रवीदर्जुनं चैव वासुदेवं च सात्वतम्।
लोकप्रवीरौ तिष्ठन्तौ काण्डवस्य समीपतः॥ 1-249-1(10821)
ब्राह्मणो बहुभोक्ताऽस्मि बुञ्जेऽपरिमितं सदा।
भिक्षे वार्ष्णेयपार्थौ वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम्॥ 1-249-2(10822)
एवमुक्तो तमब्रूतां ततस्तौ कृष्णपाण्डवौ।
केनान्नेन भवांस्तृप्येत्तस्यान्नस्य यतावहे॥ 1-249-3(10823)
एवमुक्तः स भगवानब्रवीत्तावुभौ ततः।
भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति॥ 1-249-4(10824)
ब्राह्मण उवाच। 1-249-5x(1318)
नाहमन्नं बुभुक्षे वै पावकं मां निबोधतम्।
यदन्नमनुरूपं मे तद्युवां संप्रयच्छतम्॥ 1-249-5(10825)
इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति।
न च शक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना॥ 1-249-6(10826)
वसत्यत्र सखा तस्य तक्षकः पन्नगः सदा।
सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्रभृत्॥ 1-249-7(10827)
तत्र भूतान्यनेकानि रक्ष्यन्तेऽस्य प्रसङ्गतः।
तं दिधक्षुर्न शक्नोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा॥ 1-249-8(10828)
स मां प्रज्वलितं दृष्ट्वा मेघाम्भोभिः प्रवर्षति।
ततो दग्धुं न शक्नोमि दिधक्षुर्दावमीप्सितम्॥ 1-249-9(10829)
स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविद्भ्यां समागतः।
दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया॥ 1-249-10(10830)
युवां ह्युदकधारास्ता भूतानि च समन्ततः।
उत्तमास्त्रविदौ सम्यक्सर्वतो वारयिष्यथः॥ 1-249-11(10831)
जनमेजय उवाच। 1-249-12x(1319)
किमर्थं भगवानग्निः खाण्डवं दग्धुमिच्छति।
रक्ष्यमाणं महेन्द्रेण नानासत्वसमायुतम्॥ 1-249-12(10832)
न ह्येतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं संप्रतिभाति मे।
यद्ददाह सुसंक्रुद्धः खाण्डवं हव्यवाहनः॥ 1-249-13(10833)
एतद्विस्तरशो ब्रह्मन्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।
खाण्डवस्य पुरा दाहो यथा समभवन्मुने॥ 1-249-14(10834)
वैशम्पायन उवाच। 1-249-15x(1320)
शृणु मे ब्रुवतो राजन्सर्वमेतद्यथातथम्।
यन्निमित्तं ददाहाग्निः खाण्डवं पृथिवीपते॥ 1-249-15(10835)
हन्त ते कथयिष्यामि पौराणीमृषिसंस्तुताम्।
कथामिमां नरश्रेष्ठ खाण्डवस्य विनाशिनीम्॥ 1-249-16(10836)
पौराणः श्रूयते राजन्राजा हरिहयोपमः।
श्वेतकिर्नाम विख्यातो बलविक्रमसंयुतः॥ 1-249-17(10837)
यज्वा दानपतिर्धीमान्यथा नान्योऽस्ति कश्चन।
`जग्राह दीक्षां स नृपः तदा द्वादशवार्षिकीम्॥ 1-249-18(10838)
तस्य सत्रे सदा तस्मिन्समागच्छन्महर्षयः।
वेदवेदाङ्गविद्वांसो ब्राह्मणाश्च सहस्रशः॥' 1-249-19(10839)
ईजे च स महायज्ञैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः॥ 1-249-20(10840)
तस्य नान्याऽभवद्बुद्धिर्दिवसे दिवसे नृप।
सत्रे क्रियासमारम्भे दानेषु विविधेषु च॥ 1-249-21(10841)
ऋत्विग्भिः सहितो धीमानेवमीजे स भूमिपः।
ततस्तु ऋत्विजश्चास्य धूमव्याकुललोचनाः॥ 1-249-22(10842)
कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम्।
ततः प्रसादयामास ऋत्विजस्तान्महीपतिः॥ 1-249-23(10843)
चक्षुर्विकलतां प्राप्ता न प्रपेदुश्च ते क्रतुम्।
ततस्तेषामनुमते तद्विप्रैस्तु नराधिपः॥ 1-249-24(10844)
सत्रं समापयामास ऋत्विग्भिरपरैः सह।
तस्यैवंवर्तमानस्य कदाचित्कालपर्यये॥ 1-249-25(10845)
सत्रमहार्तुकामस्य संवत्सरशतं किल।
ऋत्विजो नाभ्यपद्यन्त समाहर्तुं महात्मनः॥ 1-249-26(10846)
स च राजाऽकरोद्यत्नं महान्तं ससुहृज्जनः।
प्रणिपातेन सान्त्वेन दानेन च महायशाः॥ 1-249-27(10847)
ऋत्विजोऽनुनयामास भूयो भूयस्त्वतन्द्रितः।
ते चास्य तमभिप्रायं न चक्रुरमितौजसः॥ 1-249-28(10848)
स चाश्रमस्थान्राजर्षिस्तानुवाच रुषान्वितः।
यद्यहं पतितो विप्राः शुश्रूषायां न च स्थितः॥ 1-249-29(10849)
आशु त्याज्योऽस्मि युष्माभिर्ब्राह्मणैश्च जुगुप्सितः।
तन्नार्हथ क्रतुश्रद्धां व्याघातयितुमद्य ताम्॥ 1-249-30(10850)
अस्थाने वा परित्यागं कर्तुं मे द्विजसत्तमाः।
प्रपन्न एव वो विप्राः प्रसादं कर्तुमर्हथ॥ 1-249-31(10851)
सान्त्वदानादिभिर्वाक्यैस्तत्त्वतः कार्यवत्तया।
प्रसादयित्वा वक्ष्यामि यन्नः कार्यं द्विजोत्तमाः॥ 1-249-32(10852)
अथवाऽहं परित्यक्तो भवद्भिर्द्वेषकारणात्।
ऋत्विजोऽन्यान्गमिष्यामि याजनार्थं द्विजोत्तमाः॥ 1-249-33(10853)
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स पार्थिवः।
यदा न शेकू राजानं याजनार्थं परन्तप॥ 1-249-34(10854)
ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नृपसत्तमम्।
तव कर्माम्यजस्रं वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम॥ 1-249-35(10855)
ततो वयं परिश्रान्ताः सततं कर्मवाहिनः।
श्रमादस्मात्परिश्रान्तान्स त्वं नस्त्यक्तुमर्हसि॥ 1-249-36(10856)
बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासंभावितोऽनघ।
गच्छ रुद्रसकाशं त्वं सहि त्वां याजयिष्यति॥ 1-249-37(10857)
साधिक्षेपं वचः श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्नृपः।
कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्रं समास्थितः॥ 1-249-38(10858)
आराधयन्महादेवं नियतः संशितव्रतः।
उपवासपरो राजन्दीर्घकालमतिष्ठत॥ 1-249-39(10859)
कदाचिद्द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे।
आहारमकरोद्राजा मूलानि च फलानि च॥ 1-249-40(10860)
ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन्स्थाणुरिवाचलः।
षण्मासानभवद्राजा श्वेतकिः सुसमाहितः॥ 1-249-41(10861)
तं तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत्तपः।
शङ्करः परमप्रीत्या दर्शयामास भारत॥ 1-249-42(10862)
उवाच चैनं भगवान्स्निग्धगम्भीरया गिरा।
प्रीतोऽस्मि नरशार्दूल तपसा ते परन्तप॥ 1-249-43(10863)
वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रस्यामिततेजसः॥ 1-249-44(10864)
प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षिः प्रत्यभाषत।
यदि मे भगवान्प्रीतः सर्वलोकनमस्कृतः॥ 1-249-45(10865)
स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञा तेन प्रभाषितम्॥ 1-249-46(10866)
उवाच भगवान्प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वचः।
नास्माकमेतद्विषये वर्तते याजनं प्रति॥ 1-249-47(10867)
त्वया च सुमहत्तप्तं तपो राजन्वरार्थिना।
याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परन्तप॥ 1-249-48(10868)
समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहितः।
सततं त्वाज्यधाराभिर्यदि तर्पयसेऽनलम्॥ 1-249-49(10869)
कामं प्रार्थयसे यं त्वं मत्तः प्राप्स्यसि तं नृप।
एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिपः॥ 1-249-50(10870)
तथा चकार तत्सर्वं यथोक्तं शूलपाणिना।
पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वरः॥ 1-249-51(10871)
दृष्टैव च स राजानं शङ्करो लोकभावनः।
उवाच परमप्रीतः श्वेतकिं नृपसत्तमम्॥ 1-249-52(10872)
तोषितोऽहं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्येन कर्मणा॥
याजनं ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परन्तप॥ 1-249-53(10873)
अतोऽहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परन्तप।
ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तमः॥ 1-249-54(10874)
दुर्वासा इति विख्यातः स हि त्वां याजयिष्यति।
मन्नियोगान्महातेजाः संभाराः संभ्रियन्तु ते॥ 1-249-55(10875)
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रेण समुदाहृतम्।
स्वपुरं पुनरागम्य संभारान्पुनरार्जयत्॥ 1-249-56(10876)
ततः संभृतसंभारो भूयो रुद्रमुपागमत्।
`उवाच च महिपालः प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।'
संभृता मम संभाराः सर्वोपकरणानि च॥ 1-249-57(10877)
त्वत्प्रसादानमहादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो महात्मनः॥ 1-249-58(10878)
दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमब्रवीत्।
एष राजा महाभागः श्वेतकिर्द्विजसत्तम॥ 1-249-59(10879)
एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम्।
बाढमित्येव वचनं रुद्रं त्वृषिरुवाच ह॥ 1-249-60(10880)
ततः सत्रं समभवत्तस्य राज्ञो महात्मनः।
यथाविधि यथाकालं यथोक्तं बहुदक्षिणम्॥ 1-249-61(10881)
तस्मिन्परिसमाप्ते तु राज्ञः सत्रे महात्मनः।
दुर्वाससाऽभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थुः स्म याजकाः॥ 1-249-62(10882)
ये तत्र दीक्षिताः सर्वे सदस्याश्च महौजसः।
सोऽपि राजन्महाभागः स्वपुरं प्राविशत्तदा॥ 1-249-63(10883)
पूज्यमानो महाभागैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।
बन्दिभिः स्तूयमानश्च नागरैश्चाभिनन्दितः॥ 1-249-64(10884)
एवंवृत्तः स राजर्षिः श्वेतकिर्नृपसत्तमः।
कालेन महता चापि ययौ स्वर्गमभिष्टुतः॥ 1-249-65(10885)
ऋत्विग्भिः सहितः सर्वैः सदस्यैश्च समन्वितः।
तस्य सत्रे पपौ वह्निर्हविद्वार्दशवत्सरान्॥ 1-249-66(10886)
सततं चाज्यधाराभिरैकात्म्ये तत्र कर्मणि।
हविषा च ततो वह्निः परां तृप्तिमगच्छत॥ 1-249-67(10887)
न चैच्छत्पुनरादातुं हविरन्यस्य कस्यचित्।
पाण्डुवर्णो विवर्णश्च न यतावत्प्रकाशते॥ 1-249-68(10888)
ततो भघवतो वह्नेर्विकारः समजायत।
तेजसा विप्रहीणश्च ग्लानिश्चैनं समाविशत्॥ 1-249-69(10889)
स लक्षयित्वा चात्मानं तेजोहीनं हुताशनः।
जगाम सदनं पुण्यं ब्रह्मणो लोकपूजितम्॥ 1-249-70(10890)
तत्र ब्रह्माणमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।
भगवन्परमा प्रीतिः कृता श्वेतकिना मम॥ 1-249-71(10891)
अरुचिश्चाभवत्तीव्रा तां न शक्नोम्यपोहितुम्।
तेजसा विप्रहीणोऽस्मि बलेन च जगत्पते॥ 1-249-72(10892)
इच्छेयं त्वत्प्रसादेन स्वात्मनः प्रकृतिं स्थिराम्।
एतच्छ्रुत्वा हुतवहाद्भगवान्सर्वलोककृत्॥ 1-249-73(10893)
हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव।
त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हविः॥ 1-249-74(10894)
उपयुक्तं महाभाग तेन त्वां ग्लानिराविशत्।
तेजसा विप्रहीणत्वात्सहसा हव्यवाहन॥ 1-249-75(10895)
मागमस्त्वं व्यथां वह्ने प्रकृतिस्थो भविष्यसि।
अरुचिं नाशयिष्येऽहं समयं प्रतिपद्य ते॥ 1-249-76(10896)
पुरा देवनियोगेन यत्त्वया भस्मसात्कृतम्।
आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम्॥ 1-249-77(10897)
तत्र सर्वाणि सत्वानि निवसन्ति विभावसो।
तेषां त्वं मेदसा तृप्तः प्रकृतिस्थो भविष्यसि॥ 1-249-78(10898)
गच्छ शीघ्रं प्रदग्धुं त्वं ततो मोक्ष्यसि किल्विषात्।
एतच्छुत्वा तु वचनं परमेष्ठिमुखाच्च्युतम्॥ 1-249-79(10899)
उत्तमं जवमास्थाय प्रदुद्राव हुताशनः।
आगम्य खाण्डवं दावमुत्तमं वीर्यमास्थितः।
सहसा प्राज्वलच्चाग्निः क्रुद्धो वायुसमीरितः॥ 1-249-80(10900)
प्रदीप्तं खाण्डवं दृष्ट्वा ये स्युस्तत्र निवासिनः।
परमं यत्नेमातिष्ठन्पावकस्य प्रशान्तये॥ 1-249-81(10901)
करैस्तु करिणः शीघ्रं जलमादाय सत्वराः।
सिषिचुः पावकं क्रुद्धाः शतशोऽथ सहस्रशः॥ 1-249-82(10902)
बहुशीर्षास्ततो नागाः शिरोभिर्जलसन्ततिम्।
मुमुचुः पावकाभ्याशे सत्वराः क्रोधमूर्च्छिताः॥ 1-249-83(10903)
तथैवान्यानि सत्वानि नानाप्रहरणोद्यमैः।
विलयं पावकं शीघ्रमनयन्भरतर्षभ॥ 1-249-84(10904)
अनेन तु प्रकारेण भूयोभूयश्च प्रज्वलन्।
सप्तकृत्वः प्रशमितः खाण्डवे हव्यवाहनः॥ ॥ 1-249-85(10905)
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि खाण्डवदाहपर्वणि ऊनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 249 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-249-20 इक्ष्वाकूणामधिरथो यज्वा विपुलदक्षिणः इति ङ. पाठः॥ 1-249-37 त्वरासंभावितः त्वरायुक्तः॥ 1-249-73 प्रकृतिं स्वभावम्॥ 1-249-74 वसोर्धारा पात्रविशेषः। येन हूयमानं घृतद्रव्यं संततधारारूपेण क्षरति। तेन हुतं हविरर्थाद्धृतमेव वसोर्धारां जुहोतीत्युपक्रम्य घृतस्य वा एवमेषा धारेति वाक्यशेषात्॥ 1-249-75 उपयुक्तं भुक्तम्॥ ऊनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 249 ॥

|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|